Doktora Çalışması (29): Çağdaş Yüksek Öğretimde Doktora Çalışması

Birleşik Krallık yükseköğretim sistemi, doktora başvurularında yayınların nasıl değerlendirileceği konusunda Avrupalı komşularının birçoğundan farklılaşmaktadır. Bu tutum evrensel ya da açıkça tanımlanmış olmasa da, Birleşik Krallık kurumlarının kurumsal düzenlemeleri incelendiğinde bu anlayışa ulaşmak kaçınılmazdır. Bize göre kurumların karşılaştığı birçok sorunun çözümü, yayınlara daha esnek ve açık yaklaşmaktan geçmektedir.

Bilgiye katkı sağlamak amacıyla bir doktora ödülü verilmişse, bu katkının yayımlanıp yayımlanmaması ya da bir kısmının yayımlanmış olması; katkının açıklanma biçimi, önemi ve etkisinden daha az önemlidir. Doktora ödüllerinin kriterleri, bu kriterlerin karşılanma yolları ve yayınlarla ilişkisi temelinden yeniden düşünülmelidir.

Bu kitabın başlangıcında, son on yılda bir dizi farklı uygulama ve gereklilikle birlikte verilen doktora ödüllerinde önemli bir çeşitlenme olduğunu gözlemledik. Belki de en açık biçimde farklılaşan tür, kayda değer bir öğretilen öğe ile karakterize edilen ve kohortlar hâlinde verilen Profesyonel Doktora‘dır.

Aslında Profesyonel Doktora, Öğretilmiş Doktora kavramının bir gelişimi olarak tanımlanabilir. Çalışma alanının profesyonel bir disiplin olduğu; öğrencinin profesyonel bir bağlamda ya da üniversite ortamında bu bağlamla ilişkili olarak denetlendiği bir programdır.

Tablo 5.1, 1998, 1999 ve 2000 yıllarında mevcut olan Profesyonel Doktora programlarının sayısını göstermektedir; Tablo 5.2 ise bu programların kapsadığı konuların çeşitliliğini vurgulamaktadır.

Bu programlara katılan öğrenci sayılarına ilişkin verilerimiz olmasa da, varlıkları doktora eğitimi kavramına giren çalışmaların çeşitliliğine dikkat çekmektedir. Profesyonel Doktoraların değer görmesi, teşvik edilmesi ve doktora eğitiminin uygulanabilir ve hakkaniyetli bir parçası olarak görülmesi isteniyorsa, kalite konularında açıkça eşit muamele görmeleri gerekir.

Profesyonel Doktora, akademi dışındaki ileri düzey profesyonel çalışmalar için uygun bir nitelik olarak doktora ile ilgili memnuniyetsizliğe dayanmaktadır. Aynı zamanda mesleklerde faaliyet gösterenlerin ihtiyaç duyduğu bir doktora düzeyinin de görülmesi durumudur.

Birincisi, meslekler artan karmaşıklık ve diğer bağlantılı mesleklerle artan karşılıklı ilişki ile işaretlenme eğilimindedir. Profesyonel çalışanlar, doktora düzeyindeki çalışmanın ayırt edici özelliği olan problem çözmeye yönelik araştırma tabanlı, analitik yaklaşım türlerine giderek daha fazla ihtiyaç duymaktadır.

İkincisi ve daha pragmatik olarak, birinci dereceye sahip olmak artık profesyonel bir çalışana meslektaşlarına göre bir avantaj sağlamamaktadır. Pek çok meslek “sadece derece” hâline gelmiştir ve birçok giriş seviyesi yeterliliği yüksek lisans düzeyinde çalışmayı içermektedir; bu nedenle ek, ileri bir yeterlilik ihtiyacı belirgindir.

Yukarıda açıklanan oluşum ilk olarak Kuzey Amerika’da, ardından Avustralya’da gerçekleşti. Allen vd. (2002), EdD’nin Kanada’da on dokuzuncu yüzyılın sonlarında, öğretmenlerin ve öğretim görevlilerinin mesleki eğitimlerini en üst düzeyde ilerletmeleri için algılanan bir ihtiyaca yanıt olarak geliştirildiğini belirtmektedir.

Toronto Üniversitesi’nde 1894’te bir EdD programı oluşturuldu. Ancak Allen vd. (2002), Profesyonel Doktoraların Kanada’da hiçbir zaman sağlam bir popülerlik oluşturamadığını ve yirminci yüzyılın sonunda programların sayısında bir düşüş görüldüğünü; daha fazla fakültenin ayrı profesyonel doktora ödülleri geliştirmek yerine doktora ödülünü yeniden tasarladığını belirtmiştir.

1921’de ilk Profesyonel Doktora ödülü, ABD’deki Harvard Üniversitesi’nde geliştirildi; bu ödül de EdD oldu. ABD’de Profesyonel Doktora programlarının gelişimi, burada deneyimli profesyonellerin “hizmet içi” olarak kazandığı ödüller yerine hizmet öncesi (üst düzey) yeterlilikler olarak kullanılması ve profesyonel olarak geliştirilmeleri bakımından ayırt edicidir.

Bu bağlamda Profesyonel Doktoralar, daha kısa tezler ve denetimli mesleki uygulama süreleri ile birlikte, genellikle doktoradan (ABD’de sıklıkla önemli dersleri içerir) daha fazla öğretilmiş ders içermektedir.

Scott vd. (2004), Avustralya’daki durumun, ilk ödülün 1984’te verilmesiyle (Wollongong Üniversitesi’nde Yaratıcı Sanatlar Doktoru) ve EdD’nin Birleşik Krallık’la eşzamanlı olarak (1990’da Melbourne Üniversitesi) ortaya çıkmasıyla şekillendiğini belirtir. Bourner vd. (2001a) ile Poole ve Spear (1997), Avustralya ve Birleşik Krallık’ta 1990’ların; eğitim, işletme, hukuk, psikoloji, sağlık bilimleri, beşeri bilimler, tasarım ve mimarlık gibi konularda Profesyonel Doktora programlarının kurulduğu on yıl olduğunu ileri sürmektedir.

Profesyonel Doktora programlarının kökleri iki ülke arasında birbirine yakın olsa da sonraki gelişme, Avustralya’da “ikinci nesil” olarak adlandırılan bu tür doktoralara (Maxwell 2003) daha güçlü bir odaklanma ile ayırt edilebilir: daha fazla esneklik, profesyonel işyeri ile daha fazla entegrasyon ve “ders ve tez” yerine bir değerlendirme portföyü modelinin daha yaygın kullanımı.

Bu ikinci nesil, üniversite sektörünün (“akademi”) hâkimiyetini ve akademik bilgiye mesleki bilgiye göre öncelik verme eğilimini azaltmaya hizmet eder.

Profesyonel Doktora programlarının özelliklerinden biri, nispeten kısa bir süre içinde sayıların hızla artmasıdır. 1980’lerin sonundaki başlangıçlardan itibaren UKCGE (2002), Tablo 5.1’de belirtildiği gibi bu tür programlar için rakamlar aktarmıştır (1998’de 109, 1999’da 128, 2000’de 153). Bourner vd. (2001b) (aktaran UKCGE 2002), son yıllarda yılda yaklaşık %20’lik bir artıştan söz etmektedir.

UKCGE raporu (2002), Profesyonel Doktora programlarının ağırlıklı olarak 1992 öncesi sektör içinde başlatıldığını belirtmiştir: 1998’de bu kategorideki 35 üniversiteden 26’sı “yeni üniversitelerin yalnızca 12’sine kıyasla en az bir profesyonel doktora sunmuştur” (s. 24). Bir kaynağa dayanarak (Bourner vd., 2001b), rapor ayrıca sonraki büyümenin büyük ölçüde 1992 sonrası üniversitelerde gerçekleştiğini kaydetmiştir.

1992 sonrası sektörde profesyonel doktora ödüllerinin yavaş başlamasının ve ardından gelen hızlı büyümenin nedenleri üzerine spekülasyon yapılabilir; ancak doktora düzeyinde öğrenci kohortlarına duyulan ihtiyaç, başlangıçta bu derecelerin yeni üniversite sektöründe benimsenmesini engellemiş olabilir. Daha sonra uzmanlık ve deneyim arttıkça yeni Profesyonel Doktora ödüllerinin gelişimi de artmıştır.

Bu ödüller, iş dünyasına sıkı sıkıya bağlı uygulamalı kursların genellikle misyon beyanlarının merkezinde yer aldığı 1992 sonrası sektörün birçoğuna çok uygun görünebilir.

İlgili mesleki alanlardaki büyüme açısından UKCGE (2002) raporu, “tüm profesyonel doktora pazarının önemli ölçüde kamu sektörüne doğru eğildiğini” belirtmiştir. EdD’nin burada, “psikoloji ile ilgili çeşitli mesleklerin daha büyük bir dilimi işgal ettiği” pazarın en büyük payına sahip olduğu bildirilmektedir. Bu nedenle kamu eğitim ve sağlık sektörleri, Profesyonel Doktora sahnesinin önemli bir bölümünü oluşturur.

İlginç biçimde, mesleklerdeki büyüme, işverenlerin okul ücretlerini ödemeleriyle ters yönde ilişkili görünmektedir. UKCGE (2002) anketlerinde, iş ve teknik alanlarda (ör. DBA ve EngD) işverenler tipik olarak ücret ve masrafları öderken, eğitimin daha yüksek büyüme alanında öğrenci tipik olarak ya ödeme yapar ya da katkıda bulunur; psikoloji disiplinlerinin ikinci temel büyüme alanında ise öğrenci genellikle kendi kendini finanse eder.